Atɔxwɛ Fífá lɛ ka nɔ ɖè weziza tɔ́n à?

Mɛ e nɔ nɔ to ɔ mɛ lɛ kpodo azɔmɛvi azɔxwe ɔ tɔn lɛ kpo gege ɖo adohu adohu ji ɖɔ xɔ e mɛ e nɔ hɛn fifa ɖe lɛ ɖo xɔta lɛ kpodo azɔxwe lɛ sin fi lɛ kpo ɔ, ye nɔ ɖe weziza ɖee nɔ hɛn lanmɛ gble do gbɛtɔ sin lanmɛ na nɔ ganji wu ɔ.

 

Nǔ e è sixu ɖɔ tlɔlɔ é wɛ nyí ɖɔ .atɔxwɛ e nɔ fá kɔ nú azɔ̌xwé lɛ é kpo mɛ e ma nyí ahwanfuntɔ́ ǎ lɛ é kpo nɔ naè nɔ hɛn nǔ gblé dó gbɛtɔ́ lɛ wu ǎ, è nɔ mɔ nǔ jɛ nǔ e è nɔ ylɔ ɖɔ électromagnétique é wu tawun, bo nɔ sɔgbe xá sɛ́n tò ɔ tɔn lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́, bo nɔ wà nǔ dó agbaza wu ɖò fí e è nɔ w’azɔ̌ ɖè é ǎ. È na tinmɛ tlítlí lɛ ɖò dò fí sín ali ɛnɛ nu: lee è bló nǔzinzan lɛ gbɔn é, weziza alɔkpa lɛ, nǔ e è jlɛ́ lɛ é kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ e è nɔ ɖó lɛ é kpo.

 

 

Nukɔntɔn ɔ, è ɖó na tuùn weziza alɔkpa wè, ɖó mɛ gègě nɔ sɔ́ weziza ionisant ɔ dó jlɛ́ dó weziza électromagnétique wu. Nǔ nukɔntɔn ɔ wɛ nyí weziza ionisant e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu é, bɔ è nɔ mɔ ɖò macinu X-ray tɔn lɛ mɛ, nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu lɛ é kpo nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu lɛ é kpo mɛ.

 

Weziza mɔhun nɔ hɛn ADN e ɖò hǔn gbɛtɔ́ tɔn mɛ é gblé, bo sixu zɔ́n bɔ è na ɖó jɛmɛji nú táan gegě. Atɔxwɛ e nɔ fá kɔ nú mɛ é ɖé nɔ ɖó .ganxɔ ɖé, bobine e nɔ ɖyɔ zozo lɛ é, ventilateur lɛ, pɔmpi e nɔ fúnfún nǔ dó lɛ é kpo nǔ e è nɔ zán dó bló nǔ dó lɛ é kpo. Nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu lɛ é alǒ nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu lɛ é ɖě ɖò mɛ ǎ. Gan kɔ́fu lɛ, nǔ e è nɔ sɔ́ dó bló PVC na lɛ é kpo tuto ganvɔ tɔn e ma nɔ xú ǎ lɛ é kpo nɔ ɖè weziza tɔ́n ɖò yeɖée sí ǎ, enɛ wu ɔ, awěxomɛ weziza ionisante tɔn ɖě ɖò finɛ ǎ. Atɔxwɛ e nɔ fá fífá lɛ é, xɔ e mɛ è nɔ bló bɔ jɔhɔn nɔ fá ɖè lɛ é kpo nǔ e nɔ bló bɔ jɔhɔn nɔ xú lɛ é kpo bǐ sixu ɖè weziza e nɔ wà nǔ dó mɛ wu lɛ é tɔ́n ǎ, bɔ enyi è na bo tlɛ t’afɔ nǔ e è nɔ zán lɛ é jí tlɔlɔ ɔ, è sixu mɔ nǔxixa radioactif tɔn ɖě ǎ.

 

 

Nǔ wegɔ ɔ wɛ nyí weziza e nɔ tɔ́n ɖò fí bǐ ɖò gbɛzán ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn mɛ é. Nǔ ɖokpo e ɖò xɔ e mɛ è nɔ bló bɔ jɔhɔn nɔ fá ɖè é ɖé mɛ bo nɔ ɖè weziza tɔ́n é wɛ nyí mɔ̌to e nɔ hɛn jɔhɔnfúnfún ɔ kpo pɔmpi e nɔ bló bɔ sin nɔ gbɔn fí bǐ é kpo é.

 

Azɔwiwa hlɔnhlɔn tɔnmɔ̌to ɔ nɔ ɖè hlɔnhlɔn e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu é ɖé tɔ́n, bɔ è nɔ sɔ́ ɛ dó ɖó weziza e ma nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu ǎ é ɖé, alɔkpa ɖokpo ɔ pɛ́pɛ́pɛ́pɛ́ e alokan lɛ, frigo lɛ, jɔhɔnfúnnú e ɖò kɔ́xota lɛ é kpo jɔhɔnfúnfúnnú e nɔ zán coulan lɛ é kpo nɔ ɖè tɔ́n é.

 

 

Sɔgbe xá sɛ́n tò ɔ tɔnDogbó e ɖò nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é jí é, dogbó weziza tɔn e ɖò ayijayǐ mɛ nú mɔ̌to hlɔnhlɔnnɔ 50Hz tɔn lɛ é wɛ nyí 100 microteslas (μT).

 

Nǔjlɛdonǔwu nǔgbo lɛ xlɛ́ ɖɔ hlɔnhlɔn magnetique tɔn e ɖò mɛtlu ɖokpo dó mɔ̌to e nɔ fá kɔ nú mɛ é ɖé wu é nɔ hwe hú 0,5μT, bo nɔ cí kɔ́mɛ ɖò mɛtlu atɔn alǒ hú mɔ̌ - e sɔgbe xá weziza e nɔ tɔ́n sín ɔdinatɛ́ɛ jí ɖò xwégbe é ɖɔhun, bo nɔ lɛ́ ɖò dò tawun nú dogbó e è ɖó bo na cyɔn alɔ mɛ jí é.

 

 

 

Linlin agɔ e mɛ e nɔ nɔ tò ɔ mɛ lɛ é gègě nɔ ɖó é wɛ nyí ɖɔ zǐngídi ɖaxó kpo ɖaxó ɖaxó e ɖò .atɔxwɛ e nɔ fá fífá é sɔgbe xá weziza syɛnsyɛn. Zǐngídi e ɖò atɔxwɛ e mɛ è nɔ fá jɔhɔn ɖè é mɛ é nɔ gosin jɔhɔnfúnnú e nɔ gbò jɔhɔn kpo sin kpo bo nɔ xò nǔ e è nɔ bló dó bló nǔ lɛ na lɛ é zlɛ é mɛ, bɔ enɛ nyí zǐngídi acoustique e ma cá kàn xá weziza ǎ é.

 

É nyɔ́ wà ɔ, gan e è sɔ́ dó bló na é nɔ wà nǔ ɖi gǎglónú ɖé ɖɔhun, bo nɔ lɛ́ hɛn hlɔnhlɔn e nɔ tɔ́n sín mɔ̌to ɔ mɛ é kpò d’eji. Atɔxwɛ kpɛví kpɛví e ɖò xɔta lɛ é kpo .atɔxwɛ ɖaxó ɖaxó e nɔ fá kɔ nú azɔ̌xwé lɛ é gègě è nɔ ɖó gan e è sɔ́ ganvɔ dó bló na lɛ é; gan e è sú é nɔ sú ali dó jɔhɔn e nɔ tɔ́n sín jɔhɔn mɛ é gègě, bɔ jɔhɔn kpɛví kpɛví e nɔ tɔ́n sín fí e è nɔ gbéjé mɔ̌to lɛ kpɔ́n ɖè lɛ é kpo fí e è nɔ bló bɔ zozo nɔ tɔ́n ɖè lɛ é kpo kɛɖɛ wɛ nɔ tɔ́n sín mɛ. Mɛ e nɔ nɔ finɛ lɛ é kpo mɛ e nɔ gbɔn ali ɔ jí lɛ é kpo na nɔ kpɔ́ xá fí e è nɔ mɔ weziza ɖè lɛ é nú táan gegě ɖò gbɛzán kpo zɔnlin ɖiɖi kpo sín ninɔmɛ hwɛhwɛ tɔn lɛ mɛ ǎ.

 

 

Nǔ e è sɔ́ jlɛ́ dó nǔ e è nɔ zán ɖò xwégbe lɛ é wu é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ nǔ jɛ bǎ e mɛ è nɔ mɔ weziza e ɖò atɔxwɛ e nɔ fá kɔ nú mɛ é mɛ é wu ganji. Hwenu e è hɛn alokan ɖé ɖó santimɛtlu 5 jí ɖò xóɖɔɖókpɔ́ ɖé hwenu é ɔ, . hlɔnhlɔn magnetique tɔn ɔ ɖibla yi 5 jɛ 10μT ., hwenu e ɖaxúxú xwégbe tɔn sín fí e è nɔ tɔ́n sín é nɔ yì 20μT é.

 

Ðò vogbingbɔn mɛ ɔ, weziza e nɔ tɔ́n sín atɔxwɛ e mɛ è nɔ bló bɔ jɔhɔn nɔ fá ɖè é mɛtlu atɔn é nɔ jɛ dò nú 0,5μT, bo nɔ gló azɔn mɔkpan. Enyi è nɔte ɖò mɛtlu vlɔ vlamɛ ɖò mɔ̌to e nɔ hɛn jɔhɔnmɛhun ɔ é gudo tlɔlɔ nú táan gegě ɔ jɛn è nɔ mɔ hlɔnhlɔn e nɔ hɛn jɔhɔn syɛnsyɛn kpɛɖé é. Azɔ̌xwé sín azɔ̌wiwa ɖagbeɖagbe lɛ nɔ byɔ ɖɔ è ni sɔ́ ali e jí è na kpé nukún dó nǔ lɛ wu ɖè lɛ é ɖó te bo na dó glɔ́n ali nú mɛ lɛ bɔ ye na sɛkpɔ yeɖée nú táan gegě. Mɛ e nɔ nɔ xɔ e ɖò dò lɛ é mɛ lɛ é alǒ .xɔ e sɛkpɔ ye lɛ é kpó ɖò nǔ ɖebǔ wà wɛ ǎ ., bɔ dǒ lɛ kpo kɔ́mɛ kpo nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó wuntun nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu lɛ é tɔn wegɔ ɔ.

 

 

Nǔ e nɔ ɖó adohu adohu nú mɛ hwɛhwɛ é wɛ nyí ɖɔ xɔ e mɛ è nɔ bló bɔ è nɔ hɛn jɔhɔn syɛnsyɛn lɛ é kpo nǔ e nɔ ɖyɔ hlɔnhlɔn lɛ é kpo ɖè é ka nɔ ɖè weziza ɖaxó ɖé tɔ́n à jí. Nǔ e nɔ hɛn hlɔnhlɔn ɖyɔɖyɔ lɛ é nɔ ɖè hlɔnhlɔn kpɛví kpɛví e nɔ hɛn hlɔnhlɔn wá lɛ é tɔ́n, é ɖò mɔ̌ có, nǔ lɛ bǐ nɔ gosin azɔ̌xwé lɛ mɛ bo nɔ ɖó kàn e è cyɔn alɔ jí lɛ é kpo hlɔnhlɔn e è sɔ́ gan dó bló na lɛ é kpo.

Azɔ̌xwé ɖé sín tɛ́nkpɔ́n sɔgbe xá sɛ́n e kúnkplá ayikúngban ɔ é, bɔ xɔ e mɛ è nɔ bló jɔhɔn ɖè lɛ é nɔ sɛ́ jɔhɔnmɛhun e è tuùn ganji lɛ é dó tɔjihun mɛ kpo xójlawema tɛ́nkpɔ́n tɔn e mɛ ɖevo lɛ nɔ bló é kpo, bo nɔ xlɛ́ ɖɔ è kún nɔ ɖè jɔhɔn zɛ xwé wu ó. È sà nǔ e nɔ fá kɔ nú mɛ bɔ é sɔgbe xá sɛ́n lɛ é bǐ . ɖò axi ɔ mɛ ɔ, é ko yí kúnnuɖewema 3C e nɔ xlɛ́ ɖɔ è ɖó na nɔ ganji ɖò lɛ̌ɛnkanvɔ linu é, fí e nǔ e nɔ xlɛ́ ɖɔ è ɖó na gbéjé nǔ lɛ kpɔ́n é nyí nǔ e è ɖó na gbéjé kpɔ́n lɛ é; è gbɛ́ ɖɔ nǔ e ma jɛxa ǎ lɛ é ni ma sà ɖò axi mɛ ó.

 

 

Mɛ e nɔ nɔ alǒ nɔ w’azɔ̌ nú táan gegě ɖò xɔ e mɛ è nɔ bló jɔhɔn ɖè lɛ é kpá lɛ é ɖó na ɖi xɛsi nú azɔn ɖěɖee radiation nɔ dɔn wá lɛ é ǎ. Xwè mɔkpan e è zán dó kpɔ́n nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é sín tutoblonunu e nɔ kpé nukún dó nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é wu ɖò tò ɔ mɛ kpo tò ɖevo lɛ kpo mɛ lɛ é xlɛ́ ɖɔ nǔ e lɛlɛ̌ dó xɔ e mɛ è nɔ nɔ lɛ é é sɔgbe xá ee ɖò 1990 é.mɛ e nɔ nɔ lɛ é, bɔ è wlan lanmɛ na nɔ ganji sín azɔn ɖě dó wema mɛ ǎ, bɔ é cá kàn xá weziza e nɔ gosin atɔxwɛ e mɛ è nɔ fá jɔhɔn ɖè lɛ é mɛ é.

 

Nǔ e jɛxa ɖɔ è ni ɖó ayi wu tawun lɛ é wɛ nyí zǐngídi, sin e ɖò xixo wɛ é kpo .zǎnzǎnhweji sín jiji ɖò atɔxwɛ e mɛ è nɔ fá jɔhɔn ɖè lɛ é mɛ. È sixu ɖeɖɛ tagba enɛ lɛ gbɔn avɔkanfún kpo nǔ e nɔ ɖè sìn sín mɛ lɛ é kpo ɖiɖó dó jǐ gblamɛ, gɔ́ nú sìn ɖyɔɖyɔ hwɛhwɛ kpo nǔ e nɔ hu nǔvínúví lɛ é kpo. Radiation nyí nǔ e nɔ ɖó linkpɔ́n nú mɛ é ɖé ǎ.

 

 

Ðò klewun mɛ ɔ, atɔxwɛ e nɔ fá nǔ lɛ é nɔ ɖè weziza ionisant radioactif ɖé tɔ́n ǎ. Moteur yetɔn lɛ kɛɖɛ wɛ nɔ na hlɔnhlɔn ɖaxó .weziza élɛktrɔmagnɛti tɔn e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu é ɖé, bɔ hlɔnhlɔn tɔn ɖò fí e è nɔ w’azɔ̌ ɖè é nɔ hwe hú nǔ e è sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò tò ɔ mɛ lɛ é tawun, bo lɛ́ gló nǔ e è nɔ zán ɖò xwégbe lɛ é tɔn.

 

É nɔ wà nǔ dó agbaza gbɛtɔ́ tɔn, agbaza sín wǔjɔnú lɛ alǒ nǔ e nɔ ɖí xwi xá azɔn lɛ é wu ǎ. Nǔ e è nɔ zán dó fá jɔhɔn ɖò xɔta lɛ é alǒ xɔ e mɛ è nɔ bló jɔhɔn ɖè bɔ azɔ̌xwé lɛ nɔ sú lɛ é ɖě nɔ dɔn awěxomɛ radiation tɔn wá ǎ, enɛ wu ɔ, adohu adohu zɛ xwé wu ɖò dandan ǎ.Zǐngídi ɖiɖekpo kpo sin ɖagbe ɖiɖó kpo kɛɖɛ wɛ byɔ ɖɔ è ni kpé nukún dó ye wu ganji.